فهرست مطالب
سربازان رومی در دیوار هادریان Hadrian’s Wall فقط از مرز دفاع نمیکردند، بلکه با انگلهایی نیز مبارزه میکردند که زندگی روزمره را دشوار میکرد. منبع: Shutterstock
سربازان رومی با دشمنی نامرئی در قلعه خود جنگیدند
بنابر گزارش سرویس علمی سایت داروسازی در اینترنت از مجله انگلشناسی (منبع در آخر مقاله) محققانی که زهکشهای فاضلاب باستانی در قلعه رومی ویندولاندا در نزدیکی دیوار هادریان را تجزیه و تحلیل میکنند، شواهد روشنی یافتهاند که نشان میدهد افرادی که در این مکان زندگی میکردند به سه انگل رودهای ( عفونت روده ای باستان )آلوده بودهاند: کرم گرد، کرم شلاقی و ژیاردیا دوئودنالیس.
هر سه انگل از طریق بهداشت ضعیف، معمولاً زمانی که غذا، آب یا دستها با مدفوع انسان آلوده میشوند، گسترش مییابند. کرمهای گرد میتوانند تا ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر رشد کنند، در حالی که کرمهای شلاقی به حدود ۵ سانتیمتر میرسند. ژیاردیا دوئودنالیس یک انگل تک یاخته میکروسکوپی است که به دلیل ایجاد اسهال شناخته شده است. این کشف اولین شواهد تایید شده از ژیاردیا دوئودنالیس در بریتانیای رومی است.
ویندولاندا و مرز شمالی روم
ویندولاندا در نزدیکی دیوار هادریان در شمال انگلستان فعلی واقع شده بود. دیوار هادریان توسط رومیها در اوایل قرن دوم میلادی برای محافظت از استان «بریتانیا» در برابر قبایل شمالی ساخته شد و تا اواخر قرن چهارم مورد استفاده قرار گرفت. خود قلعه بین کارلایل و کوربریج در نورثآمبرلند، بریتانیا قرار دارد.
این دیوار از شرق به غرب از دریای شمال تا دریای ایرلند امتداد دارد و با قلعهها و برجهایی ساخته شده است که در فواصل منظم قرار گرفتهاند. این استحکامات توسط پیادهنظام، کمانداران و واحدهای سواره نظام که از سراسر امپراتوری روم جمع شده بودند، اداره میشدند.
حمامها و بلوک توالت قرن سومی در ویندولاندا، قلعه رومی نزدیک به دیوار هادریان در بریتانیا. منبع: بنیاد ویندولاندا
مکانی شناخته شده برای حفظ استثنایی وسایل و مواد
ویندولاندا به دلیل حفظ قابل توجه مواد آلی در خاک غرقاب خود بسیار شناخته شده است. باستانشناسان بیش از ۱۰۰۰ لوح چوبی نازک که زندگی روزمره در قلعه را ثبت میکنند، به همراه بیش از ۵۰۰۰ کفش چرمی رومی کشف کردهاند.
نحوه مطالعه نمونههای فاضلاب
تحقیقات انگلی بر رسوبات جمعآوریشده از یک زهکش فاضلاب متصل به یک بلوک توالت در یک مجموعه حمام قرن سوم میلادی متمرکز بود. این کار بهطور مشترک توسط محققان دانشگاههای کمبریج و آکسفورد انجام و در مجله انگلشناسی منتشر شد.
دانشمندان ۵۰ نمونه رسوب را در امتداد زهکش جمعآوری کردند که حدود نه متر طول داشت و زبالهها را از توالت عمومی به نهری در شمال قلعه منتقل میکرد. اشیاء کشفشده از زهکش شامل مهرههای رومی، قطعات سفال و استخوانهای حیوانات بود.
نمونهها بین آزمایشگاههای کمبریج و آکسفورد تقسیم شدند، جایی که محققان آنها را زیر میکروسکوپ بررسی کردند تا تخمهای کرمهای باستانی را جستجو کنند. کرمهای روده کرمهای انگلی هستند که انسان و سایر حیوانات را آلوده میکنند.
تخم کرم شلاقی از تجزیه و تحلیل رسوبات فاضلاب منتهی به توالت در مجتمع حمام قرن سوم میلادی در ویندولاندا. منبع: ماریسا لجر
شواهدی از کرمها و عفونت ژیاردیا
حدود ۲۸٪ از نمونهها حاوی تخمهای کرم گرد یا کرم شلاقی بودند. یک نمونه شواهدی از هر دو گونه را نشان داد. همان نمونه با استفاده از یک روش زیست مولکولی معروف به “ELISA” که با استفاده از آنتیبادیهایی که به پروتئینهای تولید شده توسط ارگانیسمهای تک سلولی متصل میشوند، کار میکند، بیشتر آزمایش شد. این آزمایش آثاری از ژیاردیا دوئودنالیس را نشان داد.
تیم تحقیقاتی همچنین رسوبات مرتبط با یک قلعه قدیمیتر مربوط به قرن اول میلادی را بررسی کرد. آن قلعه حدود سال ۸۵ میلادی ساخته شده و تا سال ۹۱/۹۲ میلادی متروکه شده بود. این نمونه از خندقی که بخشی از سیستم دفاعی قلعه را تشکیل میداد و حاوی تخمهای کرم گرد و کرم شلاقی بود، به دست آمد.
تخم کرم گرد از تجزیه و تحلیل رسوبات فاضلاب منتهی به توالت در مجتمع حمام ویندولاندا مربوط به قرن سوم میلادی. منبع: پاتریک فلامر
چگونه انگلها بر سربازان رومی تأثیر گذاشتند
دکتر ماریسا لجر، که بخش کمبریج این مطالعه را به عنوان بخشی از دکترای خود در گروه باستانشناسی دانشگاه کمبریج رهبری میکرد، گفت: «عفونت روده ای باستان یعنی سه نوع انگلی که ما پیدا کردیم میتوانستند منجر به سوء تغذیه و ایجاد اسهال در برخی از سربازان رومی شوند.»
«در حالی که رومیها از کرمهای روده آگاه بودند، پزشکان آنها کار زیادی برای رفع عفونت ناشی از این انگلها یا کمک به کسانی که اسهال را تجربه میکردند، نمیتوانستند انجام دهند، به این معنی که علائم میتوانستند ادامه یافته و بدتر شوند. این عفونتهای مزمن احتمالاً سربازان را تضعیف کرده و آمادگی جسمانی برای انجام وظیفه را کاهش میدادند. کرمهای روده به تنهایی میتوانند باعث حالت تهوع، گرفتگی عضلات و اسهال شوند.»
دکتر پیرز میچل، نویسنده ارشد مطالعه و محقق وابسته در موسسه تحقیقات باستانشناسی مکدونالد کمبریج، توضیح داد که ژیاردیا میتوانسته در ماههای گرمتر باعث بیماریهای جدی شود. «بعضی از سربازان ممکن است در طول شیوعهای تابستانی ژیاردیا، که اغلب با آب آلوده مرتبط هستند و میتوانند دهها نفر را همزمان آلوده کنند، به دلیل کمآبی شدید بیمار شده باشند. ژیاردیازیس درمان نشده میتواند هفتهها ادامه یابد و باعث خستگی شدید و کاهش وزن شود.»
میچل همچنین خاطرنشان کرد که «وجود انگلهای مدفوعی-دهانی که ما یافتیم نشان میدهد که شرایط برای سایر عوامل بیماریزای رودهای مانند سالمونلا و شیگلا مساعد بوده است که میتوانسته باعث شیوع بیماریهای دیگری شود.»
مقایسه ویندولاندا با سایر مکانهای رومی از نظر عفونت روده ای باستان
به گفته محققان، تسلط انگلهای مدفوعی-دهانی در ویندولاندا با یافتههای سایر مکانهای نظامی رومی، از جمله کارنونتوم در اتریش، والکنبرگ در راین در هلند و بیرزدن در اسکاتلند، مطابقت نزدیکی دارد. در مقابل، شهرهای بزرگ رومی مانند لندن و یورک انواع بیشتری از انگلها، از جمله کرمهای نواری ماهی و گوشت را نشان میدهند.
دکتر پاتریک فلامر، که نمونهها را در دانشگاه آکسفورد تجزیه و تحلیل کرده است، گفت: «با وجود این واقعیت که ویندولاندا دارای توالتهای عمومی و سیستم فاضلاب بود، این امر هنوز سربازان را از آلوده کردن یکدیگر با این انگلها محافظت نمیکرد.»
آنچه انگلهای باستانی درباره زندگی رومیها آشکار میکنند
پروفسور آدریان اسمیت، سرپرست آزمایشگاه آکسفورد درگیر در این تحقیق، گفت: «مطالعه انگلهای باستانی به ما کمک میکند تا عوامل بیماریزایی را که اجداد ما را آلوده میکردند، نحوه تغییر آنها با سبک زندگی و نحوه تغییر آنها در طول زمان را بشناسیم.»
دکتر اندرو بیرلی، مدیرعامل بنیاد خیریه ویندولاندا و رهبر کاوشهای مداوم در این مکان، گفت که این یافتهها همچنان درک ما از زندگی در مرز شمالی روم را تغییر میدهند. «کاوشها در ویندولاندا همچنان شواهد جدیدی را پیدا میکنند که به ما کمک میکند تا سختیهای باورنکردنی کسانی را که تقریباً ۲۰۰۰ سال پیش به این مرز شمال غربی امپراتوری روم اعزام شده بودند، درک کنیم و پیشفرضهای ما را در مورد چگونگی زندگی در یک قلعه و شهر مرزی روم به چالش بکشیم.»
شعر معروف دبلیو. اچ. آدن درباره یک سرباز رومی بدبخت که از دیواری خیس از باران در شمال اروپا محافظت میکند، به «شپش در لباسم و سرماخوردگی در بینیام» اشاره میکند. بر اساس این تحقیق، مشکلات جدی معده را میتوان به راحتی به این لیست اضافه کرد.
مرجع: «عفونتهای انگلی در قلعه رومی ویندولاندا در کنار دیوار هادریان، انگلستان» نوشته ماریسا ال. لجر، پاتریک جی. فلامر، آدریان ال. اسمیت، اندرو بیرلی و پیرز دی. میچل، ۲ دسامبر ۲۰۲۵، انگلشناسی.
