گلوکوم چیست و داروهای پرخطر در آن

توسط دکتر غلامرضا ابری
۱۴۰۴-۱۰-۱۳

فهرست مطالب

گلوکوم چیست و داروهای پرخطر در آن

مطلبی خلاصه و مفید در مورد بیماری گلوکوم و داروهای پرکاربرد که در گلوکوم منع مصرف دارند توسط سایت داروسازی در وب (فارماوب) تهیه شده است.

گلوکوم چیست؟

گلوکوم یک بیماری چشمی است که به عصب بینایی آسیب می‌رساند. این آسیب می‌تواند منجر به از دست دادن بینایی یا نابینایی شود. عصب بینایی اطلاعات بصری را از چشم شما به مغز ارسال می‌کند و برای بینایی خوب حیاتی است. آسیب به عصب بینایی اغلب با فشار بالای چشم مرتبط است. اما گلوکوم حتی با فشار چشم معمولی نیز می‌تواند رخ دهد.

گلوکوم می‌تواند در هر سنی رخ دهد اما در بزرگسالان مسن‌تر شایع‌تر است. این بیماری یکی از علل اصلی نابینایی برای افراد بالای ۶۰ سال است.

بسیاری از انواع گلوکوم هیچ علامت هشدار دهنده‌ای ندارند. این اثر آنقدر تدریجی است که ممکن است تا مراحل بعدی بیماری متوجه تغییر در بینایی نشوید.

انجام معاینات منظم چشم که شامل اندازه‌گیری فشار چشم نیز می‌شود، بسیار مهم است. اگر گلوکوم زود تشخیص داده شود، می‌توان از کاهش بینایی جلوگیری کرد یا روند آن را کند کرد. اگر گلوکوم دارید، تا آخر عمر به درمان یا نظارت نیاز خواهید داشت.

گلوکوم به دو صورت زاویه باز و بسته دیده می شود:

گلوکوم زاویه باز:

این شایع‌ترین نوع گلوکوم است. این نوع گلوکوم به تدریج اتفاق می‌افتد، جایی که چشم مایع را آنطور که باید تخلیه نمی‌کند (مانند گرفتگی لوله تخلیه). در نتیجه، فشار چشم افزایش می‌یابد و شروع به آسیب رساندن به عصب بینایی می‌کند. این نوع گلوکوم بدون درد است و در ابتدا هیچ تغییری در بینایی ایجاد نمی‌کند.

برخی افراد ممکن است اعصاب بینایی داشته باشند که به فشار طبیعی چشم حساس هستند. این بدان معناست که خطر ابتلا به گلوکوم در آنها بیشتر از حد معمول است. معاینات منظم چشم برای یافتن علائم اولیه آسیب به عصب بینایی آنها مهم است.

معمولاً مایعی به نام زلالیه آزادانه از طریق محفظه قدامی چشم جریان می‌یابد و از طریق سیستم زهکشی، که به عنوان شبکه ترابکولار شناخته می‌شود، خارج می‌شود. اگر این سیستم مسدود شود یا به خوبی کار نکند، فشار داخل چشم افزایش می‌یابد. این فشار می‌تواند به عصب بینایی آسیب برساند. در رایج‌ترین نوع گلوکوم، این امر منجر به از دست دادن تدریجی بینایی می‌شود.

در گلوکوم زاویه باز، در مراحل اولیه هیچ علامت هشدار دهنده یا علائم واضحی وجود ندارد. با پیشرفت بیماری، نقاط کور در دید محیطی (جانبی) شما ایجاد می‌شود.

بیشتر افراد مبتلا به گلوکوم زاویه باز تا زمانی که آسیب کاملاً شدید نشود، متوجه هیچ تغییری در بینایی خود نمی‌شوند. به همین دلیل است که گلوکوم “دزد خاموش بینایی” نامیده می‌شود. انجام معاینات منظم چشم می‌تواند به چشم پزشک شما کمک کند تا قبل از از دست دادن بینایی، این بیماری را تشخیص دهد. چشم پزشک شما می‌تواند به شما بگوید که چند وقت یکبار باید معاینه شوید.

گلوکوم زاویه باز

گلوکوم زاویه بسته یا زاویه باریک:

این نوع زمانی اتفاق می‌افتد که عنبیه چشم فرد بسیار نزدیک به زاویه تخلیه چشم باشد. عنبیه می‌تواند در نهایت زاویه تخلیه را مسدود کند. می‌توانید آن را مانند یک تکه کاغذ که روی لوله سینک می‌لغزد، در نظر بگیرید. وقتی زاویه تخلیه کاملاً مسدود شود، فشار چشم خیلی سریع افزایش می‌یابد. به این حمله حاد می‌گویند. این یک اورژانس واقعی چشم است و باید فوراً با چشم پزشک خود تماس بگیرید در غیر این صورت ممکن است نابینا شوید.

در اینجا علائم حمله گلوکوم زاویه بسته حاد آمده است:

دید شما ناگهان تار می‌شود
درد شدید چشم دارید
سردرد دارید
حالت تهوع دارید
استفراغ می‌کنید
حلقه‌های رنگین‌کمانی یا هاله‌هایی در اطراف چراغ‌ها می‌بینید
بسیاری از افراد مبتلا به گلوکوم زاویه بسته به آرامی به آن مبتلا می‌شوند. به این حالت گلوکوم زاویه بسته مزمن می‌گویند. در ابتدا هیچ علامتی وجود ندارد، بنابراین آنها تا زمانی که آسیب شدید نشود یا حمله‌ای رخ ندهد، نمی‌دانند که به آن مبتلا هستند.

گلوکوم زاویه بسته اگر فوراً درمان نشود، می‌تواند باعث نابینایی شود.

🟦گلوکوم زاویه باز: داروهای خطرناک

🟢استروئیدها مهم‌ترین دارویی هستند که می‌توانند فشار چشم را افزایش دهند و گلوکوم را بدتر کنند. این اثر در همه انواع استروئیدها دیده می‌شود:
خوراکی ،استنشاقی ،تزریقی ،موضعی

🟢استروئیدهایی که روی صورت یا اطراف چشم استفاده می‌شوند یا از طریق دهان یا بینی استنشاق می‌شوند، خطر بیشتری نسبت به استروئیدهای تزریقی در مفاصل دارند. استفاده از دوزهای بالا یا مصرف طولانی‌مدت، ریسک افزایش فشار چشم را بیشتر می‌کند.

🟢اگر بیمار برای بیماری‌هایی مانند آلرژی، آسم، بیماری‌های خودایمنی، التهاب مفاصل یا بیماری‌های التهابی روده از استروئید استفاده می‌کند، حتماً باید چشم‌پزشک اطلاع دهد و پیگیری‌های منظم برای اندازه‌گیری فشار چشم داشته باشد.

🟦گلوکوم زاویه بسته (زاویه باریک): داروهای خطرناک

🟢داروهای تنفسی:

Ipratropium bromide
Tiotropium bromide

🟢 تزریقات بوتاکس در اطراف چشم:

Botulinum toxin

🟢داروهای سرماخوردگی و آنفولانزا:

⬅️داروهای حاوی آنتی‌هیستامین یا ضداحتقان

🟢داروهای مثانه پرکار یا بی‌اختیاری ادرار:

Tolterodine
Oxybutynin

🟢داروهای ضد میگرن:

Sumatriptan

🟢داروهای گوارشی:

Cimetidine

🟢 داروهای ضدافسردگی:

۱️⃣سه‌حلقه‌ای‌ها (TCA):
به دلیل اثر آنتی‌کولینرژیک قوی، برای بیماران در خطر گلوکوم زاویه بسته خیلی پر خطر هستند.

۲️⃣ مهارکننده‌های بازجذب سروتونین (SSRI):

Paroxetin
Fluoxetine

ممکن است در برخی بیماران ریسک افزایش فشار چشم را افزایش دهند.

۳️⃣گزارش هایی از مابقی دارو های ضد افسردگی به صورت case reports وجود دارد مانند میرتازاپین

🟢داروهای حاوی سولفا:

Topiramate
Trimethoprim-Sulfamethoxazole
quinine

📝دارو هایی که در اینجا ذکر شدند تنها دارو های پرکاربرد هستن و تمام دارو های موجود پر خطر نیستند.

📝به طور کلی هر دارویی که خاصیت انتی کلینرژیکی داشته باشد یا ادرنژیکی ( به خصوص اختصاصی الفا ۱) باشد، می تواند برای بیمار خطر افرین شود.

🟦عوامل افزایش‌دهنده خطر بروز گلوکوم زاویه بسته ناشی از داروها

🔴سن بالا

🔴جنسیت مؤنث

🔴وجود زوایای باریک به‌صورت پیش‌زمینه‌ای

🔴دوربینی

🔴نژاد آسیایی

🔴سابقه خانوادگی گلوکوم زاویه بسته

🟦هشدار فوری برای بیماران با زاویه چشم باریک یا در معرض گلوکوم زاویه بسته:

🔔اگر پس از مصرف هر یک از داروهای پرخطر، دچار هر یک از علائم زیر شدید:

⚠️درد چشم

⚠️ تهوع یا استفراغ

⚠️تاری یا مه‌آلود شدن دید

⚠️دیدن هاله یا رنگین‌کمان اطراف نورها

🛑مصرف دارو را بلافاصله قطع کنید و فوراً با چشم‌پزشک خود تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.

📝مهمترین تصمیم برای برسی این طور موارد Risk and Benefits هر کیس به صورت جداگانه، دادن علایم هشدار و اموزش بیمار است که دارو های خود را بشناسد و همیشه به پزشکان خود نشان دهد (حتی اگر از او شرح حال نگیرند).