فهرست مطالب
ارتباط روده و مغز: آیا میکروبیوم روده میتواند سلامت روان را بهبود بخشد؟
پژوهش جدیدی از دانشگاه جنوب استرالیا نشان میدهد که ارتباط عمیقی میان روده و مغز وجود دارد. در این مقاله، بررسی میکنیم که آیا درمان مشکلات سلامت روان مانند افسردگی و اضطراب از طریق بهبود سلامت روده و میکروبیوم امکانپذیر است یا خیر.
ارتباط روده و مغز: آیا سلامت روده میتواند سلامت روان را بهبود بخشد؟
به گزارش فارماوب بر اساس پژوهشهای جدید، سلامت روان ممکن است فراتر از آنچه در سرمان میگذرد، باشد؛ شاید این مسأله از شکمهایمان آغاز شود. با توجه به اینکه تقریباً ۱ نفر از هر ۷ فرد در جهان با یک اختلال سلامت روان زندگی میکند، محققان در حال بررسی این موضوع هستند که آیا یک روده سالم میتواند به افراد کمک کند تا از نظر عاطفی احساس بهتری داشته باشند.【۱،۲】
«ما قبلاً میدانستیم که تریلیونها میکروب در سیستم گوارش ما از طریق مسیرهای شیمیایی و عصبی با مغز صحبت میکنند و بر خلقوخو، سطوح استرس و حتی شناخت ما تأثیر میگذارند»
این عبارت را «شریواس کاماث» (Srinivas Kamath)، نویسنده اصلی و دانشجوی دکتری از دانشگاه جنوب استرالیا در آدلاید، در یک خبر اعلام کرد. وی افزود: «اما سؤال بزرگ این است که آیا تغییرات باکتریهای روده واقعاً باعث بیماری روانی میشوند یا صرفاً بازتابی از اتفاقاتی هستند که در جای دیگر بدن رخ میدهد.»【۲】
تأثیر جهانی اختلالات سلامت روان چقدر بزرگ است؟
اختلالات سلامت روان شامل بیماریها، ناتوانیهای روانشناختی و سایر حالاتی است که باعث پریشانی قابل توجه، اختلال در عملکرد یا افزایش خودکشی میشوند. بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی (WHO)، در سال ۲۰۱۹ تقریباً ۹۷۰ میلیون نفر در سراسر جهان با یک اختلال روانی زندگی میکردند که رایجترین آنها اضطراب یا افسردگی بود. این شرایط میتواند زندگی روزانه، روابط، مدرسه و کار را مختل کند.【۳】
دادههای جهانی ارائهشده توسط WHO نشان میدهد که اختلالات روانی مسئول ۱ مورد از هر ۶ سال زندگی با ناتوانی (YLD) هستند و شرایط شدید با کاهش ۱۰ تا ۲۰ ساله در امید به زندگی، خطر بالاتر خودکشی و افزایش مواجه با نقض حقوق بشر مرتبط هستند. این اختلالات همچنین هزینههای اقتصادی عمدهای دارند، به طوری که کاهش بهرهوری بسیار فراتر از هزینههای مستقل مراقبتهای بهداشتی میرود.【۳】
آیا بهبود سلامت روده میتواند به درمان بیماری روانی کمک کند؟
میکروبیوهای روده از طریق محور دوطرفه روده-مغز-میکروبیوها نقش اساسی در سلامت روان ایفا میکند، اما هنوز مشخص نیست که ارتباط آن با شرایطی مانند افسردگی، اضطراب، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و اسکیزوفرنی علیتی است یا صرفاً همبستگی (Correlation) دارد.【۱】 بنابراین، محققان در حال بررسی این موضوع هستند که چگونه متابولیتهای میکروبی، مسیرهای ایمنی و سیگنالینگ عصبی ممکن است بر این رابطه تأثیر بگذارند، در حالی که تلاش میکنند علیت را از همبستگی جدا کنند. درک شفافتر از این مکانیزمها میتواند به درمانهای شخصیشده، زیستنشانههای (Biomarkers) بهتر و تحقیقات منصفانهتری منجر شود.【۱】
نتایج حاصل از بررسیها نشان میدهد که شواهد قوی در مطالعات حیوانی وجود دارد که میکروبهای روده میتوانند شیمی مغز، پاسخهای استرس و رفتار را تغییر دهند. آنها همچنین الگوهای مختلشده روده را در شرایطی مانند افسردگی و اسکیزوفرنی شناسایی کردند.【۱،۲】
یافتههای کارآزماییهای بالینی اولیه نشان میدهد که پروبیوتیکها، تغییرات رژیم غذایی و پیوندهای میکروبیوتای مدفوعی (FMT) ممکن است به بهبود خلقوخو و اضطراب کمک کنند. علاوه بر این، داروهای روانپزشکی نیز به نظر میرسد که بر میکروبیوم روده تأثیر میگذارند که این امر ارتباط روده-مغز را بیشتر تأیید میکند.【۱،۲】
«آگاهی روزافزونی وجود دارد که عوامل سبک زندگی مانند رژیم غذایی، استرس و محیط میتوانند هم باکتریهای روده و هم تندرستی روانی را شکل دهند»
این را «پاول جویس» (Paul Joyce)، دکترای philosophy و رئیس گروه نانوپزشکی ترجمی و بیوتراپی در دانشگاه جنوب استرالیا، در یک خبر بیان کرد. وی گفت: «اگر بتوانیم ثابت کنیم که باکتریهای روده نقش مستقیمی در بیماری روانی دارند، میتواند نحوه تشخیص، درمان و حتی پیشگیری از این شرایط را دگرگون کند.»【۱،۲】
- محققان تأکید کردند که کارهای آینده باید تغییرات روده را برای دورههای طولانیتر دنبال کرده و گروههای بزرگتر و متنوعتری را درگیر کند تا بهتر درک کنند که عواملی مانند رژیم غذایی، محیط و فرهنگ چگونه بر رابطه روده-مغز تأثیر میگذارند. برای دستیابی به این هدف، جویس افزود که کارآزماییهای بالینی باید فراتر از طرحهای کوچک و کوتاهمدت گسترش یابند و ارزیابی کنند که آیا درمانهای متمرکز بر میکروبیوم میتوانند مزایای پایدار، به ویژه هنگام استفاده همراه با درمانهای فعلی، فراهم کنند یا خیر.【۱،۲】
نکات کلیدی (Key Takeaways)
- اختلالات سلامت روان ۹۷۰ میلیون نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار میدهند و باعث پریشانی قابل توجه و هزینههای اقتصادی میشوند، که اضطراب و افسردگی شایعترین آنها هستند.
- محور روده-مغز در سلامت روان حیاتی است، اما رابطه علیتی بین میکروبیوتای روده و اختلالات روانی هنوز نامشخص است.
- مطالعات حیوانی نشان میدهند که میکروبهای روده میتوانند شیمی مغز و رفتار را تغییر دهند؛ الگوهای مختلشده روده در افسردگی و اسکیزوفرنی مشاهده شده است.
- پروبیوتیکها، تغییرات رژیم غذایی و پیوند میکروبیوتای مدفوعی در بهبود خلقوخو و اضطراب نشاندهنده امید هستند و از ارتباط روده-مغز حمایت میکنند.
- پژوهشهای آینده باید شامل مطالعات طولانیمدت با جمعیتهای متنوع باشد تا درک بهتری از رابطه روده-مغز ایجاد کرده و درمانهای مؤثر توسعه یابند.
منابع:
۱. Kamath S, Sokolenko E, Clark SR, et al. Distinguishing causative, correlative and bidirectional roles of gut microbiota in mental health. Nat Ment Health. ۲۰۲۵;۳:۱۱۳۷-۱۱۵۱. doi:10.1038/s44220-025-00498-0
۲. More than a feeling: could a healthier gut improve mental health? News release. University of South Australia. October 10, 2025. Accessed November 20, 2025.
۳. Mental health. World Health Organization. Accessed November 20, 2025.
کلمات کلیدی (Keywords):
ارتباط روده و مغز، میکروبیوم روده، سلامت روان، افسردگی، اضطراب، درمان افسردگی، پروبیوتیک، محور گوت-برین، علم سلامت، پژوهش پزشکی، دانشگاه جنوب استرالیا، روانشناسی سلامت.
